Psychologisch gezien zijn fysiek geweld en psychisch geweld vrijwel gelijk. Dat is goed te zien in de kinderkamer: een klap of een duw kan beantwoord worden met een beledigende opmerking, maar omgekeerd kan een beledigende opmerking beantwoord worden met een klap of een duw. Dit geldt ook voor volwassenen, maar dan minder zichtbaar. Wie wraak wil nemen kan proberen de tegenstander lichamelijke pijn toe te brengen, maar het toebrengen van geestelijke pijn werkt even goed, misschien zelfs nog beter (vanwege de langere werking).

Voor een pacifist ligt hier een verwarrend probleem. Hoe moet je moreel gezien oordelen over een oorlog waarbij psychisch geweld overgaat in fysiek geweld? Psychologisch gezien zijn beide vormen van geweld even verwerpelijk. Maar voor de pacifist geldt allereerst het gebod “gij zult niet doden” en het valt niet te ontkennen dat bij het fysieke begin van de oorlog de teller van het aantal gesneuvelden begint te lopen.

Laten we om dit helder te maken kijken naar een theoretisch voorbeeld, een model. Stel een aantal westelijke landen breidt zich door aaneensluiting steeds verder uit in de richting van een oostelijk land. Hierbij wordt dit oostelijke land bedreigd en dat is moreel gezien een belangrijk element in het gebeuren. Maar tot nog toe zijn er geen doden gevallen. Maar nu begint het oostelijke land dat zich terecht bedreigd voelt een fysieke tegenaanval. Vanaf dit moment beginnen er doden te vallen. Dit is een ander moreel belangrijk element in het gebeuren. Er zijn dus twee moreel belangrijke elementen in het gebeuren en die moeten we beide benoemen.

Deze gedachtegang is natuurlijk geïnspireerd op de oorlog in Oekraïne. Hierbij wordt vaak gesteld dat de fysieke oorlogsvoering begon met de inval door Rusland op 24 februari 2022. In werkelijkheid ligt de zaak veel gecompliceerder want er werd al sinds 2014 door West-Oekraïne geweld gebruikt tegen Russisch georiënteerd Oost-Oekraïne. Maar ook wanneer men geheel afziet van deze complicerende factor blijft het voor een pacifist een serieus en verwarrend probleem dat de doden pas beginnen te vallen wanneer een van beide partijen overgaat op fysieke oorlogvoering.