De verwisselbaarheid van de verschillende vormen van geweld

In het vorige artikel is betoogd dat de vier laatste grote oorlogen in Europa een keten vormen waarbij iedere oorlog een revanche was voor de vorige. Ze vormen bij elkaar een voorbeeld van het mechanisme dat geweld wordt beantwoord met geweld. Als men echter meerdere van dit soort ketens bekijkt, ziet men dat het ook vaak voorkomt dat een oorlog niet voortkomt uit het militaire/fysieke geweld van een vorige oorlog, maar uit activiteiten waarbij geen bloed wordt vergoten. Voorbeelden zijn onderdrukking, psychisch geweld, structureel geweld (1), seksueel geweld en economisch geweld. Ook sancties, zoals die momenteel aan Rusland worden opgelegd, horen daartoe. Ze zijn alle een vorm van dwang. Binnen de internationale geweldsdynamiek van actie en reactie spelen het militair/fysieke geweld en genoemde andere vormen van geweld waarbij geen bloed vloeit een even belangrijke rol.
        Om dit toe te lichten een opmerking over de zogenaamd “geweldloze” acties. Er bestaan verschillende methoden om een tegenpartij schijnbaar geweldloos tot geweld te dwingen. Bij de bekende bezetting van het Maagdenhuis in Amsterdam in 1969 legden de studenten de administratie van de Universiteit van Amsterdam volledig lam en dwongen daarmee het universiteitsbestuur de politie er bij te halen om met geweld het gebouw te ontruimen. Eigenlijk was het handelen van de studenten een vorm van aanzetten tot geweld, misschien mag men  zelfs spreken van dwingen tot geweld. Deze truc om met zogenaamd vreedzame en geweldloze acties de tegenpartij te dwingen tot het gebruik van geweld wordt vaak toegepast. Voorbeelden zijn het houden van een betoging op een tijd wanneer dit verboden is, of op een strategisch gekozen plaats die een groot deel van het verkeer in een stad lamlegt. Of gewoon op de straat gaan zitten, zodat de politie je moet wegslepen. De laatste tijd (2020-22) is er nog een methode bijgekomen: dicht opeengepakt en zonder mondkapjes zogenaamd vreedzaam staan te betogen, terwijl het verplicht is anderhalve meter afstand te bewaren en een mondkapje te dragen.
xxxx 
In de genoemde gevallen kwam het geweld van de politie niet uit de lucht vallen. De politie werd er toe gedwongen door het optreden van de actievoerders. Er is alle reden dit optreden ook te zien als geweld, alleen is het een andere vorm van geweld. Hier moet echter nadrukkelijk aan worden toegevoegd dat ook de regering kan uitlokken tot geweld, bijvoorbeeld door stelselmatig niet naar de mensen te luisteren en onwelgevallige publicaties te verbieden. En vervolgens bij betogingen die ontaarden in het gebruik van geweld alle nadruk leggen op dit geweld en dit als excuus te gebruiken om nog steeds niet naar ze luisteren. Dat is dan structureel geweld.
        Dit kan nog verder worden toegelicht. Wanneer iemand een klap krijgt kan hij fysiek reageren (terugslaan), maar hij kan ook psychisch reageren (terugschelden). Beide reacties zijn geschikt om doel te bereiken: het terugkwetsen van de tegenstander. Het kan echter ook voorkomen dat iemand wordt uitgescholden, maar dat hij niet reageert door terug te schelden, maar door kwaad te worden en zijn vuisten te gaan gebruiken, kortom: door terug te slaan. We zien hier dat terugslaan en terugschelden dezelfde rol spelen in de dynamiek van het beurtelings elkaar kwetsen. Er is dus alle reden om ze beide te beschouwen als vormen van geweld (2).
        Deze gedachtegang kan ook in het groot worden toegepast, met name op de inval van Rusland in Oekraïne. Militair gezien is Poetin met het geweld begonnen, maar dit geweld was een reactie ergens op, namelijk op de dreiging van een langdurige uitbreiding van de EU en de NAVO tot aan de Russische grenzen. Men kan wel pretenderen dat deze uitbreiding geweldloos was, maar het was ook een vorm van geweld, een vorm van geweld waarbij geen bloed vloeide, maar die een even belangrijke rol in de internationale geweldsdynamiek speelt als militair/fysiek geweld.
xxxx
Noten:
(1) Een goede bespreking van het begrip structureel geweld is te vinden in: Sara van Rompaey (2019): De limieten van geweldloos verzet. Is vooral verhelderend in verband met het begrip structureel geweld.  https://www.academia.edu/40157053/De_limieten_van_geweldloos_verzet
(2) Deze gedachtegang past in de denkwereld van Sigmund Freud. Hij zou terugslaan als de adequate reactie hebben beschouwd en terugschelden als een sublimatie daarvan.